EPS pension calculation 2025: દરેક કાર્યકારી વ્યક્તિ, પછી ભલે તે જાહેર ક્ષેત્રમાં હોય કે ખાનગી ક્ષેત્રમાં, પગારની સાથે સાથે નિવૃત્તિ પછી મળનારા પેન્શન અંગે પણ ચિંતિત હોય છે. નિવૃત્તિ બાદ દર મહિને કેટલી નિયમિત આવક મળશે તે જાણવામાં સૌને રસ હોય છે.
આજે આપણે કર્મચારી પેન્શન યોજના (EPS) હેઠળ પેન્શનની ગણતરી કેવી રીતે થાય છે તે વિગતવાર સમજીશું અને ખાસ કરીને જો તમારો મૂળ પગાર ₹૫૦,૦૦૦ પ્રતિ માસ છે, તો ૨૦, ૨૫ અને ૩૦ વર્ષની સેવા પછી તમને આ યોજના હેઠળ કેટલું પેન્શન મળી શકે છે તેનો સંપૂર્ણ હિસાબ જોઈશું.
EPS શું છે અને તે કેવી રીતે કામ કરે છે?
EPS એટલે કે કર્મચારી પેન્શન યોજના એ ભારત સરકાર દ્વારા સંચાલિત એક મહત્વપૂર્ણ યોજના છે, જે સંગઠિત ક્ષેત્રના કર્મચારીઓને નિવૃત્તિ પછી નિયમિત આવક પૂરી પાડવા માટે બનાવવામાં આવી છે. આ યોજનાનો લાભ લેવા માટે કર્મચારીનું પ્રોવિડન્ટ ફંડ (EPF) ખાતું હોવું જરૂરી છે.
આ EPFO ખાતામાં, કર્મચારી અને તેની કંપની બંને કર્મચારીના મૂળ પગાર (Basic Salary) ના ૧૨% ફાળો જમા કરે છે. કંપની દ્વારા આપવામાં આવતા ૧૨% ફાળામાંથી ૮.૩૩% રકમ કર્મચારી પેન્શન યોજના (EPS) માં જાય છે, જ્યારે ૩.૬૭% રકમ કર્મચારી ભવિષ્ય નિધિ (EPF) માં જાય છે. આ EPS ફંડમાંથી જ કર્મચારીને નિવૃત્તિ પછી માસિક પેન્શન આપવામાં આવે છે.
EPS માટે પાત્રતા અને નિવૃત્તિની ઉંમર:
કોઈપણ કર્મચારી જે ૧૦ વર્ષની સેવા પૂર્ણ કરે છે, તે EPS હેઠળ પેન્શન માટે પાત્ર બને છે. જોકે, પેન્શન મેળવવા માટે ઉંમર પણ એક મહત્વપૂર્ણ પરિબળ છે. ૫૦ વર્ષની ઉંમરે પણ વહેલી નિવૃત્તિ લઈને પેન્શન મેળવી શકાય છે, પરંતુ આવા કિસ્સામાં પેન્શનની રકમ ઓછી મળે છે. નિયમિત અને પૂરા પેન્શન માટે કર્મચારીની નિવૃત્તિ સમયે ઉંમર ૫૮ વર્ષ હોવી જરૂરી છે.
EPS માં પેન્શનપાત્ર પગારની મર્યાદા:
EPS પેન્શનની ગણતરી એક ચોક્કસ ફોર્મ્યુલા અનુસાર કરવામાં આવે છે, અને આ ગણતરીમાં એક મહત્વપૂર્ણ મર્યાદા લાગુ પડે છે.
આ હેઠળ, જો તમારો મૂળ પગાર ₹૫૦,૦૦૦ પ્રતિ માસ કે તેથી વધુ હોય, તો પણ પેન્શનની ગણતરી ફક્ત ₹૧૫,૦૦૦ ના મહત્તમ પેન્શનપાત્ર પગાર (Pensionable Salary) પર જ કરવામાં આવે છે. આનો અર્થ એ કે ભલે તમારો મૂળ પગાર ₹૬૦,૦૦૦ કે ₹૮૦,૦૦૦ હોય, પેન્શનની ગણતરી માટે ₹૧૫,૦૦૦ ની મર્યાદા જ ધ્યાનમાં લેવાશે.
EPS પેન્શનની ગણતરીનું સૂત્ર:
EPS પેન્શનની ગણતરી નીચેના સૂત્રનો ઉપયોગ કરીને કરવામાં આવે છે:
પેન્શન = (પેન્શનપાત્ર પગાર × સેવા અવધિ) ÷ ૭૦
અહીં, પેન્શનપાત્ર પગાર એટલે નિવૃત્તિના છેલ્લા ૧૨ મહિનાનો સરેરાશ મૂળ પગાર + મોંઘવારી ભથ્થું (DA), જેમાં મહત્તમ ₹૧૫,૦૦૦ ગણવામાં આવે છે. અને સેવા અવધિ એટલે કર્મચારીએ કુલ કેટલા વર્ષ કામ કર્યું છે તે વર્ષોની સંખ્યા.
₹૫૦,૦૦૦ મૂળ પગાર પર ૨૦, ૨૫ અને ૩૦ વર્ષ કામ કર્યા પછી કેટલું EPS પેન્શન મળશે?
ઉપર જણાવ્યા મુજબ, ભલે તમારો મૂળ પગાર ₹૫૦,૦૦૦ કે તેથી વધુ હોય, પેન્શનની ગણતરી માટે ₹૧૫,૦૦૦ ની મર્યાદા જ ધ્યાનમાં લેવાશે. તેથી, ₹૫૦,૦૦૦ ના મૂળ પગાર પર ૨૦, ૨૫ અને ૩૦ વર્ષની સેવા પછી મળનારું EPS પેન્શન નીચે મુજબ ગણાશે:
પોસ્ટ ઓફિસની યોજના: વાર્ષિક રૂ. 399 રોકાણ પર મળશે રૂ. 10 લાખ સુધીનો લાભ, જાણો કેવી રીતે?
- ૨૦ વર્ષની સેવા પર પેન્શન: (₹૧૫,૦૦૦ × ૨૦) ÷ ૭૦ = ₹૩,૦૦,૦૦૦ ÷ ૭૦ = ₹૪,૨૮૫.૭૧ પ્રતિ માસ (આશરે ₹૪,૨૮૫)
- ૨૫ વર્ષની સેવા પર પેન્શન: (₹૧૫,૦૦૦ × ૨૫) ÷ ૭૦ = ₹૩,૭૫,૦૦૦ ÷ ૭૦ = ₹૫,૩૫૭.૧૪ પ્રતિ માસ (આશરે ₹૫,૩૫૭)
- ૩૦ વર્ષની સેવા પર પેન્શન: (₹૧૫,૦૦૦ × ૩૦) ÷ ૭૦ = ₹૪,૫૦,૦૦૦ ÷ ૭૦ = ₹૬,૪૨૮.૫૭ પ્રતિ માસ (આશરે ₹૬,૪૨૮)
મહત્તમ, લઘુત્તમ પેન્શન અને નોમિની અંગે જોગવાઈ:
EPS યોજના હેઠળ મળતું મહત્તમ પેન્શન ₹૭,૫૦૦ પ્રતિ માસ અને લઘુત્તમ પેન્શન ₹૧,૦૦૦ પ્રતિ માસ નક્કી કરવામાં આવ્યું છે. આ ઉપરાંત, જો કર્મચારીનું દુર્ભાગ્યપૂર્ણ મૃત્યુ થાય છે, તો EPS પેન્શન કર્મચારીના નોમિનીને મળે છે.
કર્મચારી પોતાની પત્ની, બાળકો અથવા માતાપિતાને નોમિની બનાવી શકે છે. જો કોઈ પરિવારજન ન હોય, તો કોઈપણ વિશ્વસનીય વ્યક્તિને પણ નોમિની બનાવી શકાય છે.
આમ, EPS યોજના હેઠળ પેન્શનની ગણતરી મૂળ પગારના સ્તરને ધ્યાનમાં લીધા વિના ₹૧૫,૦૦૦ ની મર્યાદા પર આધારિત છે. તેથી, ઊંચો મૂળ પગાર ધરાવતા કર્મચારીઓ માટે પણ EPS હેઠળ મળતું પેન્શન ઉપરોક્ત ગણતરી મુજબ મર્યાદિત રહે છે. નિવૃત્તિની યોજના બનાવતી વખતે આ ગણતરીને ધ્યાનમાં લેવી મહત્વપૂર્ણ છે.
