આજના આધુનિક યુગમાં, થાઇરોઇડની સમસ્યા આજકાલ એક ગંભીર સમસ્યા બની ગઈ છે. થાઇરોઇડ ગરદનની સામે અને સ્વર કોર્ડની બંને બાજુએ સ્થિત છે. તે પતંગિયાના આકારનું છે. ગળામાં જોવા મળતી આ થાઇરોઇડ ગ્રંથિમાંથી થાઇરોક્સિન હોર્મોન નીકળે છે.
જ્યારે આ ગ્રંથિમાંથી નીકળતા થાઇરોક્સિન હોર્મોનનું સંતુલન ખોરવાઈ જાય છે, ત્યારે શરીરમાં ઘણા પ્રકારના રોગો થવા લાગે છે. જ્યારે ગ્રંથિમાંથી નીકળતા થાઇરોક્સિન હોર્મોન ની માત્રા ઓછી થાય છે, ત્યારે શરીરમાં ચયાપચય વધવા લાગે છે, જેના કારણે આપણા શરીરની ઉર્જા ઝડપથી ખતમ થઈ જાય છે.
તેનાથી વિપરીત, તેની માત્રામાં વધારો થવાને કારણે, ચયાપચય ઘટે છે, જેના કારણે શરીર સુસ્ત અને થાકી જાય છે. થાઇરોઇડ ગ્રંથિને કારણે શરીરના ઘણા ભાગો પ્રભાવિત થાય છે. થાઇરોઇડ કોઈપણ ઉંમરના લોકોમાં થઈ શકે છે. જ્યારે બાળકોને થાઇરોઇડની સમસ્યા હોય છે, ત્યારે તેમની ઊંચાઈ ઓછી થાય છે, અને શરીર વિસ્તરવા લાગે છે.
સ્ત્રીઓ પર તેની અસર ક્યારેક સામેથી દેખાય છે. એકંદરે, એવું કહેવું જ જોઇએ કે સામાન્ય રીતે થાઇરોઇડ રોગ જીવ લેતો નથી પરંતુ હા, તે આપણને ખૂબ પરેશાન કરે છે અને આપણને કદરૂપો પણ બનાવે છે. તો હવે થાઇરોઇડની સમસ્યાથી ભાગવાની કે તેને સહન કરવાની જરૂર નથી, ફક્ત અમારા દ્વારા જણાવેલ આ સારવાર અપનાવો અને થાઇરોઇડ નામની સમસ્યાથી શક્ય તેટલી વહેલી તકે રાહત મેળવો.
સ્ત્રીઓની સાથે, આજકાલ પુરુષોમાં પણ થાઇરોઇડની સમસ્યા વધી રહી છે. થાઇરોઇડમાં, વજન અચાનક વધે છે અથવા ક્યારેક અચાનક ઘટી જાય છે. આ રોગ ઘણી મુશ્કેલીનું કારણ બને છે. થાઇરોઇડના વિકાસને રોકવા માટે આયુર્વેદમાં ખૂબ જ સફળ પ્રયોગો કહેવામાં આવ્યા છે.
જેની મોટાભાગની સારવાર વસ્તુઓ આપણા ગામમાં જ ઉપલબ્ધ છે, તો ચાલો આપણે ઓલ આયુર્વેદિક દ્વારા થાઇરોઇડથી છુટકારો મેળવવા માટેના સૌથી અસરકારક ઘરેલું ઉપાયો જાણીએ. ચાલો પહેલા થાઇરોઇડના પ્રકારો, લક્ષણો, કારણો અને નિવારણ જાણીએ.
થાઇરોઇડના કેટલા પ્રકાર છે?
થાઇરોઇડ સંબંધિત સામાન્ય સમસ્યાઓ વિશે વાત કરીએ તો, પાંચ પ્રકારના થાઇરોઇડ વિકારો છે. આમાં હાઇપોથાઇરોડિઝમ, હાઇપરથાઇરોઇડિઝમ, આયોડિનની ઉણપથી થતી વિકૃતિઓ જેમ કે ગોઇટર, હાશિમોટો થાઇરોઇડાઇટિસ અને થાઇરોઇડ કેન્સરનો સમાવેશ થાય છે.
થાઇરોઇડ ગ્રંથિ બે હોર્મોન્સ ઉત્પન્ન કરે છે – T3 (ટ્રાયોડોથાઇરોક્સિન) અને T4 (થાઇરોક્સિન). આ હોર્મોન્સ શરીરનું તાપમાન, ચયાપચય અને હૃદયના ધબકારાને નિયંત્રિત કરે છે. થાઇરોઇડ ગ્રંથિ મગજમાં રહેલી પિટ્યુટરી ગ્રંથિ દ્વારા નિયંત્રિત થાય છે.
થાઇરોઇડ ઉત્તેજક હોર્મોન (TSH) તેમાંથી મુક્ત થાય છે. જ્યારે શરીરમાં આ હોર્મોન્સનું સંતુલન ખલેલ પહોંચે છે, ત્યારે વ્યક્તિ થાઇરોઇડનો શિકાર બને છે.
હાઇપોથાઇરોડિઝમની સ્થિતિમાં, થાઇરોઇડ હોર્મોનનો સ્ત્રાવ ઓછો થાય છે, જેના કારણે શરીરનું ચયાપચય બગડે છે (ધીમો પડી જાય છે). તેનાથી વિપરીત, હાઇપરથાઇરોઇડિઝમ ત્યારે થાય છે જ્યારે શરીરમાં થાઇરોઇડ હોર્મોનનું પ્રમાણ વધુ પડતું ઉત્પન્ન થાય છે, જે ચયાપચયને ઝડપી બનાવે છે.
થાઇરોઇડના લક્ષણો
નબળી રોગપ્રતિકારક શક્તિ: જ્યારે શરીરની રોગપ્રતિકારક શક્તિ નબળી હોય છે, ત્યારે દવાઓ વિના નાના રોગોથી છુટકારો મેળવવો મુશ્કેલ બની જાય છે. થાઇરોઇડમાં રોગપ્રતિકારક શક્તિ નબળી પડવા લાગે છે.
થાક લાગવો: આરામ કર્યા પછી પણ થાક લાગવો એ થાઇરોઇડનું લક્ષણ હોઈ શકે છે. આમાં, શરીરની ઉર્જા ઓછી થવા લાગે છે અને વ્યક્તિ કામ કરવામાં આળસ અનુભવે છે.
વાળ ખરવા: જ્યારે થાઇરોઇડ હોય છે, ત્યારે વાળ ખરવા લાગે છે અને ક્યારેક ભમરના વાળ પણ ખૂબ હળવા થઈ જાય છે.
કબજિયાતની સમસ્યા: આમાં, ખોરાકને સરળતાથી પચાવવામાં પણ મુશ્કેલી પડે છે. જેના કારણે પેટ સંબંધિત સમસ્યાઓ પણ થવા લાગે છે, આ રોગમાં કબજિયાત એક સામાન્ય સમસ્યા છે. જો સતત કબજિયાત રહેતી હોય, તો ચોક્કસપણે થાઇરોઇડ ચેકઅપ કરાવો.
ત્વચાની શુષ્કતા: જ્યારે થાઇરોઇડ હોય છે, ત્યારે ત્વચા શુષ્ક થવા લાગે છે. આ સમસ્યામાં ત્વચાના ઉપરના ભાગના કોષોને નુકસાન થવા લાગે છે.
ઠંડા હાથ અને પગ: આ સમસ્યામાં હાથ અને પગ ઠંડા રહેવા લાગે છે. શરીરનું તાપમાન સામાન્ય હોય ત્યારે પણ હાથ અને પગમાં ઠંડી અનુભવાય છે.
વજન વધવું કે ઘટવું: કોઈપણ રોગ પહેલા શરીર સંકેતો આપવાનું શરૂ કરે છે. આમાં વજન અચાનક ઘટવા કે વધવા લાગે છે.
થાઇરોઇડના કારણો
તણાવમાં રહેવું: થાઇરોઇડ વધવાનું પહેલું કારણ ખૂબ વધારે તણાવ લેવો છે. આ ઉપરાંત, યાદશક્તિ ગુમાવવાનું જોખમ પણ રહે છે. તેથી, જો તમને થાઇરોઇડની સમસ્યા હોય, તો વધુ પડતો તણાવ ન લો.
ધુમ્રપાન: માત્ર થાઇરોઇડ જ નહીં, ધૂમ્રપાન સ્વાસ્થ્ય માટે પણ હાનિકારક છે. તેથી, આજે જ તમારી આ ખરાબ આદત બદલો. એવું બની શકે છે કે તમારી આ આદત થાઇરોઇડ વધવા અને રોગોનું કારણ બની જાય.
સોયાનું સેવન: થાઇરોઇડની સમસ્યા હોય તો, સોયાબીન અથવા અન્ય સોયા ઉત્પાદનોનું સેવન તમારા માટે હાનિકારક છે. થાઇરોઇડ ગ્રંથિને વધારતી આ બાબતો તમારી સ્થિતિને વધુ ખરાબ કરી શકે છે.
ડૉક્ટરની સલાહ પર ધ્યાન ન આપવું: આ સમસ્યામાં, તમારા આહાર અને દિનચર્યાનું ખાસ ધ્યાન રાખવું પડશે. ઘણા લોકો આ સમસ્યાને નાની માને છે અને ડૉક્ટરની સલાહ પર ધ્યાન આપતા નથી. પરંતુ તમારી આ ભૂલ તમારા માટે મોંઘી સાબિત થઈ શકે છે. તેથી, ડૉક્ટરની સલાહનું સંપૂર્ણપણે પાલન કરો.
કાર્બોહાઇડ્રેટ્સનું સેવન ન કરવું: ઘણા લોકો વજન વધવાના ડરથી કાર્બોહાઇડ્રેટયુક્ત ખોરાક લેવાનું બંધ કરી દે છે, પરંતુ આ થાઇરોઇડ ગ્રંથિ માટે સારું નથી. થાઇરોઇડને નિયંત્રણમાં રાખવા માટે સ્વસ્થ આહાર લેવો ખૂબ જ મહત્વપૂર્ણ છે. તેથી, તમારા આહારમાં કાર્બોહાઇડ્રેટયુક્ત ખોરાકનો સમાવેશ કરો.
પોસ્ટ ઓફિસની યોજના: વાર્ષિક રૂ. 399 રોકાણ પર મળશે રૂ. 10 લાખ સુધીનો લાભ, જાણો કેવી રીતે?
ગ્લુટેન યુક્ત ખોરાકનું સેવન: જો તમે ગ્લુટેન યુક્ત ખોરાકનું સેવન વધુ માત્રામાં કરો છો, તો તમને હાશિમોટો રોગ થઈ શકે છે, જે થાઇરોઇડ સંબંધિત રોગ છે. તેથી, ઘઉંનો લોટ, પાસ્તા, બ્રેડ, બિસ્કિટ, સીઝનીંગ અને ઘણા પ્રકારના મસાલા, બાજરી, ચિકન, નૂડલ્સ, બર્ગર, પીત્ઝા, સોયા સોસ વગેરે જેવા ગ્લુટેન યુક્ત ખોરાકથી દૂર રહો.
ખાંડને નિયંત્રિત ન કરવી: શરીરમાં ખાંડનું પ્રમાણ નિયંત્રણમાં ન રાખવાથી ઇન્સ્યુલિન બગડે છે, જે થાઇરોઇડની સમસ્યામાં વધારો કરે છે. તેથી, તમારી ખાંડને નિયંત્રણમાં રાખો.
વધુ પડતું આહાર અને પૂરકનું સેવન: કેલ્શિયમ, આયર્ન, પ્રોટીન અને સોયા પૂરકનું સેવન વધુ માત્રામાં કરવાથી શરીરમાં થાઇરોઇડ હોર્મોન્સનું સંતુલન પણ ખલેલ પહોંચાડી શકે છે. તેથી, થાઇરોઇડ અનુસાર તમારા આહારનું પાલન કરો.
વધુ પડતું મીઠું અને સીફૂડનું સેવન: વધુ પડતું મીઠું અને સીફૂડનું સેવન શરીરમાં આયોડિનની માત્રામાં વધારો કરે છે, જે હાઇપોથાઇરોડિઝમનું કારણ બની શકે છે. તેથી, શક્ય તેટલું ઓછું મીઠું અને સીફૂડનું સેવન કરો.
બિનજરૂરી દવાઓ લેવી: કેટલીક દવાઓ એવી હોય છે જે થાઇરોઇડ ગ્રંથિને નુકસાન પહોંચાડે છે. તેથી, કોઈપણ બિનજરૂરી દવા લેતા પહેલા તમારા ડૉક્ટરની સલાહ લેવી વધુ સારું રહેશે.
થાઇરોઇડનો ઘરેલું ઉપાય
દિવસમાં 3 વખત 14 થી 28 મિલી નિર્ગુન્ડીના પાનનો રસ લો અથવા 21 નિર્ગુન્ડીના પાન લો અને તેનો રસ કાઢીને, તેને 3 સમાન ભાગોમાં વહેંચો અને દિવસમાં 3 વખત લો.
આ પ્રયોગ 21 દિવસ સુધી કરવાથી થાઇરોઇડમાં રાહત મળે છે. નિર્ગુન્ડીના મૂળને પીસીને તેનો રસ નાકમાં નાખો, આનાથી પણ ફાયદો થાય છે. તે થાઇરોઇડને કારણે ગળામાં થતા ગોઇટરમાં પણ કામ કરે છે.
લાલ ડુંગળી થાઇરોઇડમાં ફાયદાકારક છે
રાત્રે સૂતા પહેલા, એક મધ્યમ કદની લાલ ડુંગળી લો અને તેને બે ભાગમાં કાપી લો. આ કાપેલા ભાગોને ગળામાં થાઇરોઇડ ગ્રંથિની આસપાસ ઘસો. તેને રાતભર આ રીતે રહેવા દો.
દરરોજ તેનો નિયમિત ઉપયોગ કરવાથી રાહત મળશે. ડુંગળી સ્વાસ્થ્ય માટે ખૂબ જ ફાયદાકારક છે તેમજ ખોરાકનો સ્વાદ વધારવામાં પણ મદદ કરે છે. એન્ટિબેક્ટેરિયલ, એન્ટિફંગલ ઉપરાંત, તેમાં ઘણા અન્ય જરૂરી તત્વો હોય છે.
થાઇરોઇડમાં શું ખાવું અને શું ન ખાવું ફાયદાકારક
૧. હાઇપોથાઇરોઇડ: આમાં, થાઇરોઇડ ગ્રંથિ સક્રિય હોતી નથી, જેના કારણે T3, T4 હોર્મોન્સ શરીર સુધી જરૂરિયાત મુજબ પહોંચી શકતા નથી. આના કારણે શરીરનું વજન અચાનક વધી જાય છે.
વ્યક્તિ સુસ્તી અનુભવવા લાગે છે. શરીરની રોગો સામે લડવાની ક્ષમતા ઓછી થાય છે. અનિયમિત માસિક સ્રાવ, કબજિયાત, ચહેરા અને આંખો પર સોજો. આ રોગ ૩૦ થી ૬૦ વર્ષની વયની સ્ત્રીઓમાં વધુ જોવા મળે છે.
શું ખાવું?
આયોડિન મીઠું, આયોડિનયુક્ત વસ્તુઓ, સીફૂડ, માછલી, ચિકન, ઈંડું, ટોન્ડ દૂધ અને તેનાથી બનેલી વસ્તુઓ જેમ કે દહીં, ચીઝ, ટામેટા, મશરૂમ, કેળા, નારંગી વગેરે, વિટામિન, ખનિજો, આયર્ન સપ્લિમેન્ટ્સ ડોક્ટરની સલાહ પર.
શું ન ખાવું?
સોયાબીન અને સોયા ઉત્પાદનો, લાલ માંસ, પેકેજ્ડ ખોરાક, વધુ ક્રીમ વાળા ઉત્પાદનો જેમ કે કેક, પેસ્ટ્રી, શક્કરીયા, નાસપતી, સ્ટ્રોબેરી, મગફળી, બાજરી વગેરે, ફૂલકોબી, કોબી, બ્રોકોલી, સલગમ વગેરે.
હાઇપરથાઇરોઇડ: આમાં, થાઇરોઇડ ગ્રંથિ ખૂબ જ સક્રિય બને છે. T3, T4 હોર્મોન્સ જરૂરી કરતાં વધુ માત્રામાં મુક્ત થાય છે અને લોહીમાં ઓગળવા લાગે છે. આ સ્થિતિમાં, શરીરનું વજન અચાનક ઘટે છે.
સ્નાયુઓ નબળા પડી જાય છે. વધુ ભૂખ લાગે છે, યોગ્ય રીતે ઊંઘી શકાતી નથી, સ્વભાવ ચીડિયા થઈ જાય છે. માસિક સ્રાવમાં અનિયમિતતા, વધુ રક્તસ્રાવની સમસ્યા, ગર્ભપાતનું જોખમ પણ રહે છે.
શું ખાવું?
લીલા શાકભાજી, આખા અનાજ, બ્રાઉન બ્રેડ, ઓલિવ તેલ, લીંબુ, હર્બલ અને લીલી ચા, અખરોટ, બેરી, સ્ટ્રોબેરી, ગાજર, લીલા મરચા, મધ.
શું ન ખાવું? પાસ્તા, મેગી, સફેદ બ્રેડ, સોફ્ટ ડ્રિંક્સ, આલ્કોહોલ, કેફીન, લાલ માંસ, મીઠાઈઓ, ચોકલેટ જેવી વધુ મીઠી વસ્તુઓમાંથી બનાવેલ ઉત્પાદનો.
અસ્વીકરણ:
આ લેખમાં આપવામાં આવેલી માહિતી માત્ર શૈક્ષણિક અને સામાન્ય માહિતીના હેતુ માટે છે. તે કોઈપણ પ્રકારની તબીબી સલાહ, નિદાન અથવા સારવારનો વિકલ્પ નથી. તમારી વ્યક્તિગત સ્વાસ્થ્ય સ્થિતિ અને જરૂરિયાતો અલગ-અલગ હોઈ શકે છે, તેથી કોઈપણ નિર્ણય લેતા પહેલા નિષ્ણાતની સલાહ લેવી મહત્વપૂર્ણ છે.
