મહારાષ્ટ્રના 7,000 થી વધુ ગામડાઓએ વિધવાઓ સામે વર્ષો જૂની ભેદભાવપૂર્ણ પ્રથાઓનો અંત લાવવાની જાહેરાત કરી. આ સામાજિક પરિવર્તન હવે રાજ્યભરમાં એક નવી શરૂઆતનો સંકેત આપે છે. મહારાષ્ટ્રના ગ્રામીણ વિસ્તારોમાંથી એક ઐતિહાસિક અને પ્રેરણાદાયક પરિવર્તનના સમાચાર આવ્યા છે.
રાજ્યના ૭,૬૮૩ થી વધુ ગામડાઓએ વિધવાઓ સામેના ભેદભાવ અને અમાનવીય પ્રથાઓનો અંત લાવવાનો નિર્ણય લીધો છે. સદીઓથી પ્રચલિત આ રિવાજો સ્ત્રીઓને માનસિક અને સામાજિક રીતે પીડાતા હતા એટલું જ નહીં, પરંતુ તેમને સમાજથી અલગ પણ કરી દેતા હતા.
આ પરિવર્તન 2022 માં કોલ્હાપુર જિલ્લાના હેરવાડ ગામથી શરૂ થયું. અહીં ગ્રામસભાએ એક ઐતિહાસિક ઠરાવ પસાર કર્યો જેમાં વિધવાઓને બંગડીઓ તોડવા, મંગળસૂત્ર કાઢવા, સિંદૂર ભૂંસી નાખવા અથવા રંગીન કપડાં ન પહેરવા જેવા રિવાજોનું પાલન કરવાની ફરજ પાડતી બધી પરંપરાઓ પર પ્રતિબંધ મૂકવામાં આવ્યો.
આ પ્રેરણાદાયી નિર્ણયે એક ઝુંબેશનું સ્વરૂપ લીધું અને ધીમે ધીમે હજારો ગામડાઓ આ ચળવળમાં જોડાયા. આ અભિયાન મહારાષ્ટ્રના સાંગલી, સતારા, કોલ્હાપુર, નાસિક, બીડ, ઉસ્માનાબાદ વગેરે જેવા વિવિધ જિલ્લાઓમાં ઝડપથી ફેલાઈ ગયું.
હવે વિધવાઓને તહેવારોમાં ભાગ લેવાની, રંગબેરંગી કપડાં પહેરવાની અને સામાજિક કાર્યક્રમોમાં હાજરી આપવાની છૂટ છે. તેમને લગ્ન સમારોહમાં આમંત્રણ આપવામાં આવી રહ્યું છે, અને ઘણા ગામડાઓમાં વિધવાઓએ તો ફરીથી લગ્ન પણ કર્યા છે. બંગડીઓ તોડવી, મંગળસૂત્ર કાઢવું કે સિંદૂર ભૂંસી નાખવું એ હવે ફરજિયાત નથી, પરંતુ તે વ્યક્તિગત નિર્ણય બની ગયો છે.
આજે પણ, ભારતમાં ઘણી જગ્યાએ, વિધવાઓને ‘અશુભ’ માનવામાં આવે છે. તેમને સામાજિક કાર્યક્રમોથી દૂર રાખવામાં આવે છે, અને તેમનું જીવન સામાજિક રીતે સંપૂર્ણપણે બદલાઈ જાય છે. આ ફેરફાર એવા રિવાજોને પડકારે છે જે સ્ત્રીની ઓળખને ફક્ત તેના વૈવાહિક સંબંધ સાથે જોડે છે.
સામાજિક કાર્યકર પ્રમોદ ઝીંજાડે આ અભિયાનના મુખ્ય શિલ્પી છે. તેમણે કહ્યું કે “દરેક સ્ત્રીને ગૌરવ સાથે જીવન જીવવાનો અધિકાર છે. તેમના પતિના મૃત્યુ પછી, તેમનું જીવન સમાપ્ત થતું નથી, પરંતુ તે એક નવી શરૂઆત છે.” તેમણે એમ પણ કહ્યું કે ઘણા ગામડાઓમાં હજુ પણ પરિવર્તનની જરૂર છે, પરંતુ આ પહેલે એક મોટી સામાજિક ક્રાંતિનો પાયો નાખ્યો છે.
પોસ્ટ ઓફિસની યોજના: વાર્ષિક રૂ. 399 રોકાણ પર મળશે રૂ. 10 લાખ સુધીનો લાભ, જાણો કેવી રીતે?
૭,૬૮૩ ગામોએ સત્તાવાર ઠરાવો પસાર કર્યા. હજારો મહિલાઓને પરંપરાગત બંધનોમાંથી મુક્તિ મળી. ગ્રામ પંચાયતો હવે વિધવાઓના પુનર્લગ્નને પ્રોત્સાહન આપી રહી છે. સામાજિક જાગૃતિ વધી રહી છે અને નવી પેઢી આ પરિવર્તનને અપનાવી રહી છે.
નાસિક જિલ્લાના મુસલગાંવના સરપંચ અનિલ શિરસાતે જણાવ્યું હતું કે તેમનું ગામ 90 ટકા સાક્ષર છે અને વિધવાઓ સામે ખરાબ પ્રથાઓનું પાલન કરતું નથી.
તેમની પાસે મંગળસૂત્ર કાઢવાની, સિંદૂર લૂછવાની અને અન્ય ધાર્મિક વિધિઓ કરવાની પરંપરા નથી. છેલ્લા ત્રણ વર્ષથી, તેમના ગામ પંચાયત દ્વારા પ્રાપ્ત થતા ભંડોળના 15 ટકા ભાગનો ઉપયોગ દર વર્ષે પાંચ જરૂરિયાતમંદ વિધવાઓને મદદ કરવા માટે કરવામાં આવે છે.
