વિટામિન B12 એક એવું પોષક તત્વ છે જેની આપણા શરીરને દરરોજ જરૂર હોય છે, પરંતુ તે આપણા શરીરમાં જાતે ઉત્પન્ન થતું નથી.
આ માટે, આપણે બાહ્ય સ્ત્રોતો પર આધાર રાખવો પડે છે. વિટામિન B12 ની ઉણપને કારણે, વ્યક્તિને થાક, ચીડિયાપણું, હતાશા, યાદશક્તિમાં ઘટાડો, ત્વચા અને વાળની સમસ્યાઓ થઈ શકે છે.
ઘણા લોકો માને છે કે વિટામિન B12 ફક્ત માંસાહારી ખોરાકમાંથી જ મેળવી શકાય છે, પરંતુ આ સંપૂર્ણપણે સાચું નથી. શાકાહારીઓ જો યોગ્ય આહાર લે તો તેઓ વિટામિન B12 ની ઉણપથી પણ બચી શકે છે.
B12 ની ઉણપ સાથે સંકળાયેલી સામાન્ય સમસ્યાઓ
- સતત થાક અને નબળાઈની લાગણી
- ચીડિયાપણું અને માનસિક અસ્થિરતા
- ધ્યાન કેન્દ્રિત કરવામાં મુશ્કેલી
- ત્વચા પીળી પડવી અને વાળ ખરવા
- હાથ અને પગમાં ઝણઝણાટ
જો આ લક્ષણો સમયસર ન સમજાય, તો આ વિટામિન B12 ની ઉણપ ગંભીર ન્યુરોલોજીકલ સમસ્યાઓમાં પણ ફેરવાઈ શકે છે.
શાકાહારીઓ માટે વિટામિન B12 ના સ્ત્રોત
શાકાહારીઓ ઘણીવાર વિચારે છે કે તેમના માટે વિટામિન B12 ની ઉણપથી બચવું શક્ય નથી. પરંતુ યોગ્ય માહિતી અને સંતુલિત આહાર સાથે, તેને દૂર કરી શકાય છે.
૧. દહીં અને શણના બીજ
દહીં એક કુદરતી પ્રોબાયોટિક છે અને શણના બીજ ઓમેગા-૩ અને ફાઇબરથી ભરપૂર હોય છે. દરરોજ એક ચમચી શણના બીજને એક વાટકી દહીં સાથે ભેળવીને ખાવાથી વિટામિન B12 ની ઉણપ દૂર થાય છે.
૨. દહીં અને કોળાના બીજ
કોળાના બીજમાં આયર્ન, મેગ્નેશિયમ અને ઝીંક જેવા સૂક્ષ્મ પોષકતત્ત્વો હોય છે. શેકેલા બીજને દહીં સાથે ભેળવીને નાસ્તા કે રાત્રિભોજનમાં લેવાથી ખૂબ જ ફાયદાકારક છે. આ મિશ્રણ ધીમે ધીમે વિટામિન B12 ની ઉણપને પૂર્ણ કરે છે.
૩. દહીં અને જીરું
જીરું એક પ્રાચીન મસાલો છે જે પાચન માટે જાણીતો છે. પરંતુ બહુ ઓછા લોકો જાણે છે કે તે વિટામિન B12 ની ઉણપને પણ ઘટાડે છે. દહીંમાં એક ચમચી પીસેલું જીરું ભેળવીને ખાવાથી ઉર્જા મળે છે અને માનસિક થાક ઓછો થાય છે.
આયુર્વેદિક દૃષ્ટિકોણથી વિટામિન B12 ની ઉણપનો ઉપચાર
૧. અશ્વગંધા
તે તણાવ ઘટાડવા અને શરીરની રોગપ્રતિકારક શક્તિ વધારવા માટે જાણીતું છે. તે પાચનમાં સુધારો કરે છે, જેના કારણે વિટામિનનું યોગ્ય શોષણ થાય છે.
૨. મોરિંગા (સરસૂરીનું પાન)
મોરિંગાના પાનમાં આયર્ન અને વિટામિન બી ગ્રુપ જોવા મળે છે, જે વિટામિન B12 ની ઉણપને દૂર કરવામાં મદદ કરે છે.
૩. ત્રિફળા
પાચનતંત્રને સુધારવા માટે ત્રિફળા એક ઉત્તમ ઉપાય છે. વિટામિન B12 ના શોષણ માટે સ્વસ્થ આંતરડા જરૂરી છે.
વિજ્ઞાન શું કહે છે?
ડોક્ટરોનો અભિપ્રાય
દિલ્હી સ્થિત આયુર્વેદચાર્ય ડૉ. વિવેક ત્રિપાઠીના મતે, “શુદ્ધ શાકાહારીઓ માટે વિટામિન B12 ની ઉણપ સામાન્ય છે. પરંતુ જો તેઓ દરરોજ દહીં, છાશ, ફણગાવેલા અનાજ અને બીજનું સેવન કરે છે, તો આ ઉણપ ધીમે ધીમે દૂર થઈ શકે છે.”
તબીબી અભ્યાસ શું કહે છે?
ઇન્ડિયન કાઉન્સિલ ઓફ મેડિકલ રિસર્ચ (ICMR) ના અહેવાલ મુજબ, 70% શાકાહારી ભારતીયોમાં વિટામિન B12 ની ઉણપ છે. પરંતુ દહીં, ચીઝ અને બીજનું સેવન કરીને તેને સંતુલિત કરી શકાય છે.
શું લેવું અને શું ન લેવું?
અવશ્ય લો:
પોસ્ટ ઓફિસની યોજના: વાર્ષિક રૂ. 399 રોકાણ પર મળશે રૂ. 10 લાખ સુધીનો લાભ, જાણો કેવી રીતે?
- દહીં, પનીર, છાશ
- અળસીના બીજ, કોળાના બીજ, સૂર્યમુખીના બીજ
- વિટામિન B12 પૂરક (તબીબી સલાહ પર)
ન લો:
- ખૂબ વધારે પ્રોસેસ્ડ ફૂડ
- કાર્બોનેટેડ પીણાં
- વધારે ખાંડ
ફક્ત તમારા આહારથી જ તેની સારવાર કરો
વિટામિન B12 ની ઉણપ એ કોઈ અસાધ્ય સમસ્યા નથી, ખાસ કરીને જ્યારે તમે શાકાહારી હોવ. થોડું ધ્યાન અને તમારા દૈનિક આહારમાં નાના ફેરફારો તમારા શરીરમાં મોટો ફેરફાર લાવી શકે છે.
જો તેને સમયસર ઓળખી કાઢવામાં આવે, તો તે તમને ઘણી સ્વાસ્થ્ય સમસ્યાઓથી બચાવી શકે છે. દહીં અને બીજનું મિશ્રણ માત્ર કુદરતી જ નહીં, પણ અસરકારક પણ છે.
અસ્વીકરણ:
આ લેખમાં આપવામાં આવેલી માહિતી માત્ર શૈક્ષણિક અને સામાન્ય માહિતીના હેતુ માટે છે. તે કોઈપણ પ્રકારની તબીબી સલાહ, નિદાન અથવા સારવારનો વિકલ્પ નથી. તમારી વ્યક્તિગત સ્વાસ્થ્ય સ્થિતિ અને જરૂરિયાતો અલગ-અલગ હોઈ શકે છે, તેથી કોઈપણ નિર્ણય લેતા પહેલા નિષ્ણાતની સલાહ લેવી મહત્વપૂર્ણ છે.
