છેલ્લાં કેટલાંક વર્ષોમાં શાળાની ફી એટલી બધી વધી ગઈ છે કે દરેક વાલીઓ પોતાના બાળકને ભણાવવામાં અસમર્થ છે. ઘણા દેશો મફત શિક્ષણ માટે જાણીતા છે.
ભારતમાં પણ મફત શિક્ષણ માટે ઘણી સરકારી યોજનાઓ શરૂ કરવામાં આવી છે. આના દ્વારા ભારતમાં દરેક બાળક સાક્ષર બનવાનું સ્વપ્ન સાકાર કરી શકે છે. દરેક સરકારી યોજનાની જેમ શિક્ષણ સંબંધિત યોજનાઓનો લાભ મેળવવા માટે કેટલીક શરતો નક્કી કરવામાં આવી છે.
શિક્ષણને એક શક્તિશાળી શસ્ત્ર માનવામાં આવે છે જેનો ઉપયોગ વિશ્વને બદલવા માટે કરી શકાય છે. એક શિક્ષિત વ્યક્તિ માત્ર તેના પરિવારની જ નહીં પરંતુ સમગ્ર સમાજની વિચારસરણી બદલી શકે છે.
ભારત સરકારે છેલ્લા કેટલાક વર્ષોમાં ઘણી પ્રકારની યોજનાઓ વિકસાવી છે અને શરૂ કરી છે (સરકારી યોજનાઓ જે મફત શિક્ષણ પ્રદાન કરે છે). શિક્ષણ સંબંધિત આ સરકારી યોજનાઓ જાતિ, ધર્મ અથવા લિંગને ધ્યાનમાં લીધા વિના દરેકને મફત શિક્ષણ પ્રદાન કરે છે.
મફત શિક્ષણ માટેની 4 સરકારી યોજનાઓ
1- સર્વ શિક્ષા અભિયાન:
સર્વ શિક્ષા અભિયાન (SSA) એ ભારત સરકારનો વ્યાપક અને સંકલિત મુખ્ય કાર્યક્રમ છે. તેનો ઉદ્દેશ્ય દરેક બાળકને યુનિવર્સલ એલિમેન્ટરી એજ્યુકેશન (UEE) પ્રદાન કરવાનો છે.
તે 2001-2002 માં રાજ્ય સરકારો અને સ્થાનિક સ્વ-સરકારની ભાગીદારીમાં શરૂ કરવામાં આવી હતી. સર્વ શિક્ષા અભિયાનનો ઉદ્દેશ્ય 6 થી 14 વર્ષના તમામ બાળકોને પ્રાથમિક શિક્ષણ આપવાનો છે.
2- કસ્તુરબા ગાંધી કન્યા શાળા યોજના:
ભારત સરકારે જુલાઈ 2004માં KGBV યોજના શરૂ કરી હતી. તેનો ઉદ્દેશ્ય અનુસૂચિત જાતિ (SC), અનુસૂચિત જનજાતિ (ST), અન્ય પછાત વર્ગ (OBC) અને લઘુમતી સમુદાયોની કન્યા વિદ્યાર્થીઓ માટે રહેણાંક શાળાઓની સ્થાપના કરવાનો છે.
પોસ્ટ ઓફિસની યોજના: વાર્ષિક રૂ. 399 રોકાણ પર મળશે રૂ. 10 લાખ સુધીનો લાભ, જાણો કેવી રીતે?
આ અંતર્ગત 10-18 વર્ષની છોકરીઓને જરૂરી ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર અને ગુણવત્તાયુક્ત શિક્ષણ પૂરું પાડવામાં આવે છે. આનાથી તેમના માટે ધોરણ 6 થી 12 સુધીનો અભ્યાસ સરળ બને છે.
3- સર્વગ્ર શિક્ષા યોજના:
સમગ્ર શિક્ષા યોજના એ શાળા શિક્ષણ માટેની એક સંકલિત યોજના છે. આના દ્વારા પ્રી-સ્કૂલથી લઈને ધોરણ 12 સુધીની દરેક બાબતો આવરી લેવામાં આવી છે. આ યોજનાનો ઉદ્દેશ્ય તમામ બાળકોને ગુણવત્તાયુક્ત શિક્ષણ મળે તે સુનિશ્ચિત કરવાનો છે.
તે બાળકોની વિવિધ પૃષ્ઠભૂમિ, બહુભાષી જરૂરિયાતો અને વિવિધ શૈક્ષણિક ક્ષમતાઓને ધ્યાનમાં લે છે. ઉપરાંત, તેમને શીખવાની પ્રક્રિયામાં સક્રિય સહભાગી બનાવવા પર ભાર મૂકવામાં આવે છે.
4- CBSE ઉડાન પ્રોગ્રામ:
CBSEએ આ યોજના માનવ સંસાધન વિકાસ મંત્રાલય (MHRD)ના માર્ગદર્શન હેઠળ શરૂ કરી છે. આ હેઠળ, વિદ્યાર્થિનીઓને એન્જિનિયરિંગ પ્રવેશ પરીક્ષા એટલે કે JEEની તૈયારી માટે મફત સહાય પૂરી પાડવામાં આવે છે.
આ પ્રોગ્રામ હેઠળ, ધોરણ 11 અને 12ના વિદ્યાર્થીઓને શાળાના અભ્યાસની સાથે પ્રવેશ પરીક્ષાઓની તૈયારી કરવા માટે પ્રી-લોડેડ ટેબલેટ પર વર્ચ્યુઅલ સપ્તાહાંત વર્ગો અને અભ્યાસ સામગ્રી પ્રદાન કરવામાં આવે છે.
કેન્દ્ર સરકારની આ યોજનાઓ સાથે, વિવિધ રાજ્ય સરકારોએ બાળકોને મફત શિક્ષણ આપવા માટે ઘણી યોજનાઓ શરૂ કરી છે.
